Tine Deschacht, junior assistent voor Dierenartsen Zonder Grenzen in Oeganda, werkt nu al een jaar voor het Karamoja Livestock Development Project (KLDP). Ze werkt met de lokale gemeenschappen van rondtrekkende veehouders aan vredesopbouw en conflictbeheersing in Karamoja, een noordoostelijke regio die grenst aan Kenia.

"Al een jaar in Moroto en dus hoog tijd voor een verslag! Want er is veel gebeurd het afgelopen jaar. Zowel op professioneel als persoonlijk vlak is het een hele uitdaging geweest. Ten eerste is de stad waar ik werk echt wel zeer afgelegen en back to basics. Dingen die in België zo vanzelfsprekend zijn, zijn hier zo omslachtig. Gewoon naar de bank gaan om geld af te halen kan hier een paar dagen duren, er is enkel elektriciteit tussen zeven uur ’s avonds en middernacht, soms is er geen stromend water, ik eet wat er te kopen valt (geen mega-supermarkten), er is geen openbaar vervoer, naar de hoofdstad gaan is 10 uur rijden (in droogseizoen en zonder lekke banden)... Maar goed. Ik ben het ondertussen gewoon en elke dag besef ik hoe verwend we in België zijn!

Ook op professioneel vlak is het een uitdaging. Moroto is namelijk de uitvalsbasis voor tal van hulporganisaties die in Karamoja werken. De streek werd lang verwaarloosd door de Oegandese regering. Er zijn amper sociale voorzieningen en tot op de dag van vandaag geen elektriciteit of verharde wegen. Toen de hongersnood uitbrak in de jaren '80 waren de Karamojong aangewezen op de liefdadigheid van missionarissen en humanitaire hulporganisaties. Maar door het grote aantal incidenten eind de jaren '90 (hinderlagen op de weg, raids, moord op verschillende ngo-medewerkes), trokken de meeste ngo’s zich terug uit de regio. Pas rond 2007 verbeterde de veiligheidssituatie en keerden ze terug. Nu zie je hier een heel netwerk van ngo's, de hele VN-familie en tal van lokale organisaties. Hoewel het hier zeer afgelegen is, ben ik hier dus niet de enigste Muzungu. Door de jarenlange humanitaire hulpverlening is er echter een sterk 'dependency syndrome' gecreëerd. De mentaliteit van het "krijgen zonder zelf iets te doen" zit erg ingeburgerd. Vandaag zet Karamoja voorzichtig zijn stappen in de richting naar meer duurzame ontwikkelingssamenwerking. Maar het is niet evident."

Conflict en koeien

"Maar dus, Karamoja: het is inderdaad niet zo'n vredelievende regio. Jonge strijders (warriors) van de ene clan doen soms aanvallen op andere clans om het vee of andere goederen te stelen. Het is een grensoverschrijdend conflict, want soms komen de strijders van Zuid-Soedan of Kenia.

Traditioneel hebben de Karimojong altijd ‘ge-raid’ om hun veestapel te vergroten of om te compenseren voor ziekte of diefstal. Vee is hét statussymbool voor de pastoralisten. Als ze bijvoorbeeld willen trouwen, moeten ze een grote bruidsprijs betalen in termen van koeien, kamelen of geiten. Door de aanhoudende droogtes zijn de veehouders verplicht om te migreren naar andere streken op zoek naar grasland en water. Zo komen ze ook in het vaarwater van andere clans en ontstaat er concurrentie over de natuurlijke rijkdommen van Karamoja. Het conflict en de ‘traditionele raids’ worden echter hoe langer hoe dodelijker door het grote aantal kleine wapens die in omloop zijn….

Sinds meer dan een halve eeuw heeft de overheid ontwapeningsprogramma’s opgezet in de regio. Tot hiertoe is de ontwapening niet erg succesvol geweest en heeft ze vaak juist meer olie op het vuur gegooid. Door bijvoorbeeld een ongelijke ontwapening werd het machtsevenwicht tussen de verschillende clans verstoord. Dorpen die net ontwapend waren, werden aangevallen door strijders die nog wel wapens hadden. Daarnaast ging de ontwapening vaak gepaard met misbruiken van de mensenrechten. Onschuldige burgers werden verkracht of vermoord, strijders die hun wapens inleverden werden aangehouden en gefolterd. Of soms werd het gestolen vee zelfs niet teruggegeven aan de eigenaars. Hiermee wilden de soldaten compenseren voor hun schamele loon. Er groeide een groot wantrouwen tussen de bevolking en het leger. De Karamojong moest nu niet enkel schrik hebben van naburige clans, maar ook van de soldaten. Het algemene onveiligheidsgevoel werd enkel maar versterkt. Als gevolg hiervan zijn sommige vruchtbare gebieden niet meer toegankelijk voor de bevolking en kunnen ze hun vee er niet meer laten grazen. Een complexe situatie dus: niet alleen zijn er conflicten tussen verschillende etnische groepen, maar ook tussen de Karamojong en het leger. Daarenboven is er soms onrust binnen eenzelfde bevolkingsgroep."

En Dierenartsen Zonder Grenzen?

"Dierengezondheid staat centraal in de missie van Dierenartsen Zonder Grenzen. Maar dit enkel als middel om het welzijn van kansarme bevolkingsgroepen in ontwikkelingslanden te verbeteren. Het doel is de mensen, en het middel is het vee. Wanneer de kudde sterft, is het hele dorp in gevaar.

In Moroto houdt Dierenartsen Zonder Grenzen zich dus voornamelijk bezig met het verbeteren van de toegang tot dierengezondheid(sdiensten). Dit doet de ngo bijvoorbeeld door community animal health workers op te leiden. Dit zijn lokale veehouders die training krijgen in dierengezondheidszorg en de dieren leren vaccineren. Zo kunnen ze hun eigen kudde en die van hun dorp verzorgen en gezond houden. Omdat het vee gras en water nodig heeft, heeft de organisatie in Moroto ook een afdeling voor het beheer van natuurlijke rijkdommen. Zo heeft Dierenartsen Zonder Grenzen in enkele dorpen afwateringsreservoirs en waterputten gebouwd. Hierdoor heeft het vee dus ook toegang tot water. Omdat water kostbaar is, moet hiervoor een strategische plaats gekozen worden. En juist hier komt het component ‘vredesopbouw’ naar voor. Dierenartsen Zonder Grenzen organiseert samenkomsten tussen de verschillende clans om over vrede te praten. Tijdens die bijeenkomsten worden er akkoorden gesloten om de toegang tot weiland en water te verbeteren. Dierengezondheidszorg in Karamoja kan dus niet afzonderlijk gezien worden van het conflict in de streek."

En ik?

"En wat moet ik dan precies doen? Mijn taak is onder andere het kapitaliseren van wat Dierenartsen Zonder Grenzen doet rond vredesopbouw en conflictpreventie. Ik moet de tekorten en problemen analyseren en suggesties geven ter verbetering. Hoe kunnen we de impact van onze programma’s met betrekking tot vrede en conflict monitoren? Daarnaast moet ik meedenken over de capaciteitsversterking van Dierenartsen Zonder Grenzen in Moroto en suggesties geven ter verbetering van de organisatie. Wat ik tot hiertoe gedaan heb ziet er een beetje zo uit:

• Veldbezoeken aan de gemeenschappen rond Moroto
• De programma’s van Dierenartsen Zonder Grenzen bestuderen
• Lezen over de conflicten en problemen in de Karamojaregio
• Workshop rond 'Disaster Risk Reduction': wat kunnen de gemeenschappen zelf doen om met rampen om te gaan zoals droogte, veeroven, ziekten...
• Workshop rond 'watershed (stroomgebied) management': belangrijk, want water is een natuurlijke bron waar vaak conflicten over bestaan.
• De bouw van afwateringsreservoirs en de rehabilitatie van oude waterputten opvolgen
• Deelnemen aan peace coordination meetings en inter-agency meetings in Moroto

De laatste maanden heb ik vooral peace meetings georganiseerd: ontmoetingen tussen verschillende clans om over vrede te praten. Het doel is dat ze samen afspreken om vrede te houden in een bepaald gebied zodat hun vee er gezamenlijk kan grazen."

Meer informatie over het Juniorprogramma van de Belgische ontwikkelingssamenwerking, dat uitgevoerd wordt door het Belgische ontwikkelingsagentschap BTC: blogcooperation.be